SIMBOL snage i duhovnosti plemena Paštrovići, ali i celokupnog crnogorskog turizma, koji se danas nalazi u zakupu stranaca, najpre Singapuraca, a zatim i Grka - Sveti Stefan - krije ostatke i pete crkve! I to najveće i najraskošnije o kojoj se gotovo ništa nije znalo - do nedavno. Odbor za obnovu hramova na Svetom Stefanu, formiran ne bi li se oni obnovili i otvorili za javnost, tragao je u istorijskim arhivima za jednom, a pronašao - sasvim slučajno zapise i crteže druge crkve i manastira! - U dokumentima koje smo pronašli vidi se da je na Svetom Stefanu postojala i crkva Sv. Spiridona Čudotvorca i manastir uz nju, koji datiraju iz ranog srednjeg veka - kaže paroh Siniša Smiljić. - Imamo pisane tragove brojnih putopisaca, stare austrougarske mape na kojima se vide dimenzije hrama i crtež umetnika iz 14. veka, koji je iz perspektive mora, nacrtao crkvu Svetog Spiridona i prateći manastir, kao i crkvu Aleksandra Nevskog. Godinama se tvrdilo da peti hram uopšte ne postoji,istraživački radovi nisu ni mogli da se sprovedu, jer je njegova lokacija ispod sagrađenih vila koje su proslavile Sveti Stefan, a koje su sada u zakupu grčkog brodovlasnika Viktora Restisa koji je obećao da će ih na proleće konačno otvoriti. Kada je 1959. godine građen grad-hotel Sveti Stefan, zatrpana je i zazidana i crkva Aleksandra Nevskog. Preko nje je izgrađena hotelska terasa! Njeni temelji nedavno su ponovo otkopani. Arheolozi su tada iskopali i dečje groblje. Deca su stradala za vreme kuge, a sahranjena su ispred naosa crkve, jer se tada verovalo da će tako oterati kugu. Iz crkve Aleksandra Nevskog sačuvan je ikonostas (u manastiru Praskavica) i delovi zvona. U ugovoru sa zakupcima Svetog Stefana, hramovi ne postoje. Izloženi su milosti i nemislosti zakupca. Ako neće zakupac, mi smo odlučili da ih sami, o svom trošku obnovimo - kaže predsednik Odbora Petar Kentera. Na ostacima Hrama svetog Aleksandra Nevskog služiće se 25. decembra liturgija. Kako je to ujedno i Dan sv. Spiridona Čudotvorca (grčkog svetitelja) liturgija će biti posvećena i nedavno otkrivenoj crkvi i manastiru koje nose ime ovog sveca. HRAMOVI Na ostrvcu koje su Paštrovići sagradili plenom sa pobeđenih turskih brodova, bilo je ukupno pet crkava: Hram sv. arhiđakona Stefana (1464.), Hram prenosa moštiju arh. Stefana(1885.), Hram preobraženja Gospodnjeg (živopisana 1693.), Hram Aleksandra Nevskog iz 15. veka (dobio taj naziv 1937. posle molbe srpske kraljice Marije Karađorđević koja je poštovala ovog sveca) i - najveći Hram svetog Spiridona iz ranog srednjeg veka.